Een verstuikte enkel op 10 kilometer van de dichtstbijzijnde weg. Een snijwond van een onvoorzichtige houw met je mes. Een metgezel die bibbert terwijl de avondtemperatuur daalt. Dit zijn situaties waarbij je niet op de ambulance kunt wachten — je móét iets doen, en het liefst het juiste.
Basis EHBO in het wild verschilt op een paar cruciale punten van wat je thuis doet. Er is geen steriel ziekenhuis in de buurt, beschikbare middelen zijn beperkt, en je moet soms uren of zelfs dagen improviseren. Maar met de juiste kennis red je veel, in de letterlijkste zin van het woord.
De eerste vijf minuten zijn het belangrijkst
Bij elk letsel geldt: beoordeel eerst de situatie voordat je handelt. Hoe ernstig is de verwonding? Kan de persoon lopen, praten, ademen? Is er gevaar in de omgeving dat de situatie kan verergeren?
Gebruik de ABC-methode: Airway (is de luchtweg vrij?), Breathing (ademt de persoon normaal?), Circulation (is er ernstig bloedverlies?). Dit kost dertig seconden en geeft je direct een beeld van hoe kritiek de situatie is. Iemand die praat, ademt. Dat klinkt logisch, maar in paniek vergeet je dat snel.
Stuur direct een noodbericht als je dat kunt, via satellietcommunicator of noodknop. Zelfs als je het letsel zelf kunt behandelen, is het slim om professionele hulp alvast in beweging te zetten. Een onnodige melding is altijd beter dan te laat alarmeren.
Bloedende wonden stelpen zonder EHBO-kit
Een snijwond of schaafwond is het meest voorkomende letsel in het wild. Prioriteit nummer één: stop het bloeden.
Druk direct en stevig op de wond met wat je maar hebt — een schoon stuk stof, een shirtmouw, je hand. Houd minimaal tien minuten aanhoudende druk aan, zonder tussentijds te kijken of het bloed gestopt is. Dat kijken verbreekt het wondbedeksel dat zich aan het vormen is.
Reinig de wond daarna met zoveel mogelijk schoon water. Stromend water werkt beter dan een scheutje. Gefilterd water heeft sterk de voorkeur boven slootwater, maar in een noodgeval is elk water beter dan helemaal geen reiniging. Gebruik geen alcohol of jodium direct op een open wond, dat beschadigt weefsel dat je nodig hebt voor herstel.
Sluit de wond daarna af met wat je hebt: tape, strips van stof, of pleisters. Houd het verband schoon en controleer elke paar uur op tekenen van infectie: roodheid die uitbreidt, warmte, zwelling of pus.
Verstuikingen en mogelijke botbreuken
Een verstuikte enkel is misschien wel het meest gehoorde kwetsuur op wandel- en survivaltochten. Het onderscheid met een breuk is in het veld vrijwel niet te maken, maar de behandeling is vergelijkbaar genoeg dat je niet hoeft te gokken.
Gebruik de RICE-methode: Rest (zet het ledemaat stil), Ice (koel als mogelijk met een natte doek), Compression (zwachtel niet te strak), Elevation (houd het ledemaat omhoog tijdens rust). Is de schade ernstig en kan de persoon absoluut niet lopen, dan maak je een draagbaar van takken en een slaapmat of poncho.
Vermoed je een botbreuk, laat dan zo weinig mogelijk gewicht op het ledemaat komen. Zet het zo nodig recht met rechte stokken en stof als spalk, en organiseer hulp. Een goed uitgeruste rugzak met een reddingsdeken en elastisch zwachtel is hier zijn goud waard.
Hypothermie herkennen voordat het te laat is
Onderkoeling begint subtiel. De eerste tekens zijn niet dramatisch: iemand rilt, wordt stiller, maakt vreemde keuzes of reageert trager dan normaal. Veel mensen, ook de persoon zelf, merken dit pas als de situatie al ernstig is.
Ken de drie stadia:
- Mild (35-32°C lichaamstemperatuur): rillen, moeite met fijne motoriek, onduidelijk praten
- Matig (32-28°C): rillen stopt — een gevaarlijk teken — mentale verwarring en sufheid
- Ernstig (onder 28°C): bewusteloosheid, onregelmatige hartslag
Behandeling: breng de persoon uit de kou, want wind en natte kleding zijn erger dan lage temperaturen op zichzelf. Trek natte kleding uit en vervang door droge lagen. Gebruik je slaapzak, een alu-folie reddingsdeken of lichaamswarmte van een ander. Geef warme dranken als de persoon bij bewustzijn is en goed kan slikken.
Een noodverband maken van wat je hebt
Je EHBO-kit is op, nat of thuis gelaten. Geen excuus om het erbij te laten zitten. Met wat er in je rugzak of om je heen is, kom je een heel eind:
- Verband: een stuk stof van een shirt of onderbroek, meerdere lagen gevouwen voor extra dikte
- Tape: strips van een vuilniszak of paracord werken in noodgevallen prima
- Spalk: rechte stokken of tentpennen, vastgezet met strips stof
- Draagbaar: rugzakdragers of paracord als draagharnas voor iemand die niet meer zelf kan lopen
Doek, touw en creativiteit zijn je hulpmiddelen. Oefen dit thuis, want onder druk wil je er niet voor het eerst mee bezig zijn. Net zoals je het navigeren in het wild oefent voordat je er echt op moet vertrouwen.
Dit is wat je morgen al in je kit stopt
Kennis is de helft, voorbereiding de rest. Een compacte EHBO-kit weegt nauwelijks wat en past in elke rugzak. Minimale inhoud voor outdoor gebruik:
- Drukverband (Israëlisch verband of trauma pad)
- Pleisters in meerdere maten
- Elastisch zwachtel
- Kleine schaar en een naald
- Reddingsdeken (alu-folie, past in broekzak)
- Pijnstillers (ibuprofen en paracetamol)
- Ontsmettingsgel
Maar het allerbelangrijkste is kennis. Overweeg een EHBO-cursus specifiek voor buitenmensen, zoals die van Het Oranje Kruis. Een dag oefenen geeft je kennis die jaren meegaat, en in een situatie waarbij hulp ver weg is, maakt die kennis het verschil.